„Czy on śpi?” – Olivier Tallec. O stracie, o której trudno rozmawiać

To niepozorny picture book, który podejmuje temat dużego formatu – śmierć i pożegnanie – a robi to bez straszenia, bez patosu i bez gotowych recept na smutek.

Tytułową zagadkę zaczynają rozwiązywać Wiewiórka i grzybek Pok. Pewnego dnia znajdują na swojej drodze nieruchomego kosa. Ptak, którego wcześniej chętnie słuchali, nie reaguje. Może śpi? Może zaraz się obudzi? Bohaterowie czekają, próbują zrozumieć sytuację, aż w końcu muszą zmierzyć się z prawdą, której początkowo nie chcą przyjąć. W poszukiwaniu odpowiedzi pojawia się także Ginter – mała mysz, która pomaga spojrzeć na całą sytuację z innej perspektywy.

I właśnie tutaj zaczyna się najważniejsza część tej historii. Tallec nie skupia się na samym fakcie śmierci. Bardziej interesuje go to, co dzieje się później: niedowierzanie, smutek, potrzeba pożegnania i szukanie sposobu, żeby zachować wspomnienie o kimś, kto odszedł.

Trudny temat podany z niezwykłą delikatnością

Rozmowa z dzieckiem o śmierci nie należy do najłatwiejszych. Dorośli często sami nie wiedzą, jakich słów użyć, żeby nie powiedzieć za dużo, ale też nie udawać, że problem nie istnieje. „Czy on śpi?” może być dobrym punktem wyjścia do takiej rozmowy.

Książka nie daje dzieciom wykładu na temat umierania. Nie ma tutaj mentorsko brzmiącego morału. Są za to bohaterowie, którzy sami przechodzą przez kolejne emocje i próbują zrozumieć to, co się wydarzyło. Dzięki temu mały czytelnik może obserwować ich zachowanie i samodzielnie zadawać pytania.

Bardzo podoba mi się również to, że Tallec nie próbuje natychmiast „naprawić” smutku. Strata pozostaje stratą. Nie znika po jednym zdaniu pocieszenia. Pojawiają się natomiast małe gesty i rytuały, które pozwalają bohaterom się pożegnać i zachować pamięć o kosie.

Obraz mówi tu tyle samo co słowa

„Czy on śpi?” to picture book, dlatego ilustracje są równie ważne jak tekst. Tallec świetnie wykorzystuje ogromną siłę prostych obrazów. Rozkładówki pozwalają zatrzymać się przy scenach, przyjrzeć się bohaterom i odczytywać ich emocje także wtedy, gdy tekst mówi niewiele.

To zresztą charakterystyczne dla książki – tekst jest oszczędny, dzięki czemu ilustracje mają sporo przestrzeni, by opowiedzieć własną historię.

I jest w tych obrazach coś bardzo ciepłego. To ważne, bo temat mógłby przecież sprawić, że książka stanie się przytłaczająca. Tymczasem kolorowy, malarski świat Talleca tworzy przeciwwagę dla smutnej historii.

Książka dla dzieci… i trochę dla dorosłych

To kolejna książka z serii o Wiewiórce, znanej między innymi z tytułów „To jest moje drzewo”, „Trochę dużo”, „Już nie chcę być wiewiórką” i „Mój najlepszy, najlepszy przyjaciel”.

To książka idealna dla dzieci od 3. roku życia. Mam jednak wrażenie, że przed pierwszym czytaniem warto, aby książkę przeczytał także rodzic. Nie dlatego, że jest nieodpowiednia dla dzieci. Wręcz przeciwnie. Po prostu dobrze wiedzieć, jakie pytania może wywołać i być gotowym na rozmowę, która może pójść w zupełnie nieprzewidzianą stronę.

Bo dziecko może zapytać o śmierć ptaka. Ale równie dobrze może zapytać o śmierć psa, babci, dziadka albo o to, czy mama i tata kiedyś umrą. I wtedy nagle okazuje się, że czterdzieści stron obrazkowej książki otworzyło drzwi do bardzo poważnej rozmowy.

Czy warto sięgnąć po „Czy on śpi?”?

Zdecydowanie jest to książka, obok której trudno przejść obojętnie. Nie jest typową, beztroską lekturą na dobranoc, ale nie oznacza to, że należy jej unikać. Przeciwnie – właśnie dlatego, że mówi o czymś trudnym, może być bardzo potrzebna.

Olivier Tallec pokazuje dziecięcą perspektywę na stratę bez upraszczania jej do banalnego „wszystko będzie dobrze”. Zostawia miejsce na smutek, pytania, niedowierzanie i pamięć. A jednocześnie przypomina, że pożegnanie może mieć swój własny rytm i że wspomnienia pozwalają zachować bliskość z kimś, kogo już z nami nie ma.

To książka spokojna, czuła i mądra. Taka, którą warto przeczytać razem, a potem… zostać chwilę przy niej i porozmawiać.

Bo czasem najlepsze książki dla dzieci nie dają prostych odpowiedzi. Pomagają za to znaleźć własne słowa na rzeczy, o których trudno mówić.